De eerste frisse ochtenden zijn er al en de buxushagen in de straat liggen vol met blaadjes. Veel mensen grijpen dan automatisch naar de hark en de bladblazer, maar dat is precies het moment om even pauze te nemen. Je tuin winterklaar maken betekent niet dat alles kaal en opgeruimd moet zijn. Oktober is de maand waarin je een paar gerichte keuzes maakt, en de rest gewoon laat staan.
Laat die bladeren liggen
Het grasveld moet je wel vrijhouden, anders krijg je kale gele plekken. Maar onder de heg, tussen de border en langs de schutting mogen de blaadjes gewoon blijven liggen. Ze werken als een natuurlijke mulchlaag die wortels beschermt tegen vorst, en er leven duizenden insecten in die laag die in de winter weer voedsel zijn voor roodborstjes, winterkoninkjes en egels. Vogelbescherming Nederland pleit al jaren voor minder bladblazer en meer blaadjes op je borders, juist omdat een te opgeruimde tuin de voedselketen onderbreekt. Harkt je buurman alles weg? Jij hoeft dat niet te doen.
Een goede tussenweg: blaadjes van het gazon en van vijvers wel verwijderen, maar ze vervolgens onder de heg of achter de border neerleggen in plaats van in de groene bak. Zo houd je je gazon gezond en geef je de rest van de tuin toch die beschermlaag.
Je laatste maaibeurt bepaalt hoe het gazon de winter doorkomt
Blijf tot eind oktober maaien, maar zet het mes iets hoger dan in de zomer. Een maaihoogte van ongeveer 4 centimeter geeft het gras genoeg blad om zonlicht op te vangen zonder dat het te lang wordt en gaat schimmelen. Strooi daarna een herfstmest met een hoog kaliumgehalte. Dat maakt de grasstengels sterker en een stuk beter bestand tegen vorst, in plaats van dat je in het voorjaar met kale plekken zit.
Kuipplanten naar binnen voor het te laat is
Vanaf half oktober kan de eerste nachtvorst zomaar opduiken, en veel kuipplanten overleven dat niet buiten. Olijfboompjes, oleanders en andere mediterrane planten in pot horen dan naar binnen, naar een lichte, koele ruimte zoals een garage of serre. Wacht niet tot de weersvoorspelling vorst aankondigt, want dan sta je 's avonds nog te sjouwen in het donker. Plan het liever dit weekend al in.
Heb je het terras al warm gehouden met een terrasverwarming om nog tot in november buiten te zitten? Dan is het verleidelijk om de kuipplanten erbij te laten staan, maar een terrasverwarmer houdt de lucht warm, niet de wortels in de pot. Die moeten alsnog naar binnen.
Vaste planten blijven staan tot het voorjaar
Het is verleidelijk om uitgebloeide vaste planten meteen tot de grond af te knippen, maar laat de stengels staan. Ze bieden overwinteringsplekken voor lieveheersbeestjes en andere nuttige insecten, en de zaadhoofden van bijvoorbeeld judaspenning en kaasjeskruid zijn in de winter voedsel voor vinken en mezen. Pas in maart, als de nieuwe scheuten zich al laten zien, snoei je alles terug tot net boven de grond.
Dit sluit ook aan bij de cottagetuin-trend die dit jaar weer helemaal terug is: minder strak, meer losse structuur en kleur die ook in de winter nog iets doet. Een border die er in november nog verfomfaaid en levendig uitziet, hoort daar gewoon bij.
Je vijver heeft nu een net nodig
Heb je een vijver, spreid dan een net over het wateroppervlak voordat de bladval goed op gang komt. Vallende blaadjes die in het water verrotten, onttrekken zuurstof en kunnen voor algengroei en vissterfte zorgen zodra het weer warmer wordt. Verwijder ook wat er al in ligt met een schepnet en zet een drijvende pomp of beluchter aan zodra het water dicht begint te vriezen, zodat er altijd een ademgaatje overblijft voor vissen en kikkers.
De klimaatbestendige tuin is meer dan een trend
Steeds meer Nederlandse tuinen worden heringericht met het oog op heftige regenbuien en hete, droge zomers. Minder tegels, meer groen en een border die water opvangt in plaats van afvoert: dat is precies waar de klimaatbestendige tuin om draait, en het sluit mooi aan bij wat je in oktober al aan het doen bent. Minder opruimen, meer bodem die water en voedingsstoffen vasthoudt. Het nationale kennisprogramma klimaatadaptatie wijst juist op een groene, minder versteende tuin als een van de effectiefste maatregelen die je als particulier zelf kunt nemen.
Wil je dit najaar meteen een paar bollen bij die border planten voor kleur in het voorjaar? Dan is nu het moment. We schreven eerder al over welke bollen je nu het beste de grond in kunt zetten, en die combineren prima met een losse, klimaatbestendige border.
Dit is wat je dit weekend het beste kunt doen
Je hoeft niet in één middag de hele tuin op de schop te nemen. Begin met de kuipplanten naar binnen halen, leg een net over de vijver en geef het gazon zijn laatste voeding van het jaar. De rest, de blaadjes onder de heg en de uitgebloeide stengels in de border, laat je gewoon staan. Dat is geen luiheid, dat is precies wat een tuin nodig heeft om er in april weer vol leven uit te komen.